తెలుగుదనం

శ్రీ ఆంజనేయ దండకము

ఆంజనేయం మహావీరం బ్రహ్మ విష్ణు శివాత్మకం |

తరుణార్క ప్రభోశాన్తం రామదూతం నమామ్యహం | |

శ్రీ ఆంజనేయం, ప్రసన్నాంజనేయం, ప్రభాదివ్యకాయం, ప్రకీర్తి ప్రదాయం, భజే వాయుపుత్రం, భజే వాలగాత్రం, భజేహం పవిత్రం, భజే సూర్యమిత్రం, భజే రుద్రరూపం, భజే బ్రహ్మతేజం బటంచున్, ప్రభాతంబు సాయంత్రమున్ నీనామ సంకీర్తనల్ జేసి, నీ రూపు వర్ణించి, నీ మీద నే దండకం బొక్కటిన్ జేయ నూహించి, నీ మూర్తినిన్ గాంచి, నీ సుందరం బెంచి, నీ దాస దాసాను దాసుండనై, రామ భక్తుండనై, నిన్ను నేగొల్చెదన్, నీ కటాక్షంబునన్ జూచితే, వేడుకల్ జేసితే, నా మొరాలించితే, నన్ను రక్షించితే, అంజనాదేవి గర్భాన్వయా! దేవ! నిన్నెంచ నేనెంతవాడన్, దయాశాలివై జూచితే, దాతవై బ్రోచితే, దగ్గరన్ నిలిచితే, దొల్లి సుగ్రీవుకున్ మంత్రివై, స్వామి కార్యార్థమై యేగి, శ్రీరామ సౌమిత్రులం జూచి, వారిన్ విచారించి, సర్వేశు బూజించి, యబ్భానుజుం బంటు గావించి, వాలినిన్ జంపించి, కాకుత్థ్స తిలకున్ కృపాదృష్టి వీక్షించి, కిష్కింధ కేతెంచి, శ్రీరామ కార్యార్థమై లంక కేతెంచియున్, లంకిణిన్ జంపియున్, లంకనున్ గాల్చియున్, యభ్భూమిజన్ జూచి, యానందముప్పొంగి, యా యుంగరంబిచ్చి, యా రత్నమున్ దెచ్చి, శ్రీరామునకున్నిచ్చి, సంతోషమున్‌ జేసి, సుగ్రీవునిన్ యంగదున్ జాంబవంతున్ నలున్ నీలులన్‌గూడి, యా సేతువున్ దాటి, వానరుల్‌ మూకలై, పెన్మూకలై, యా దైత్యులన్ ద్రుంచగా, రావణుండంత కాలాగ్ని రుద్రుండుగా వచ్చి, బ్రహ్మాండమైనట్టి యా శక్తినిన్ ‌వైచి, యా లక్షణున్ మూర్ఛనొందింపగా, నప్పుడే నీవు సంజీవినిన్‌ దెచ్చి, సౌమిత్రికిన్నిచ్చి, ప్రాణంబు రక్షింపగా, కుంభకర్ణాదులన్ వీరులం బోర, శ్రీరామ బాణాగ్ని వారందరిన్, రావణున్, జంపగా, నంత లోకంబు లానందమైయుండ, నవ్వేళలన్ విభీషుణున్ వేడుకన్ దోడుకన్ వచ్చి, పట్టాభిషేకంబు చేయించి, సీతా మహాదేవినిన్ దెచ్చి, శ్రీరాముకున్నిచ్చి, అయోధ్యకున్‌ వచ్చి, పట్టాభిషేకంబు సంరంభమైయున్న, నీకన్న నాకెవ్వరున్ గూర్మిలేరంచు మన్నించినన్, శ్రీ రామభక్త ప్రశస్తంబుగా నిన్నుసేవించి, నీకీర్తనల్ చేసినన్, పాపముల్‌ బాయునే, భయములున్ దీరునే, భాగ్యముల్ గల్గునే, సామ్రాజ్యముల్ గల్గు, సంపత్తులున్ కల్గు! ఓ వానరాకార, ఓ భక్త మందార, ఓ పుణ్య సంచార, ఓ ధీర ఓ వీర, నీవే సమస్తంబుగా నొప్పి, యా తారక బ్రహ్మ మంత్రంబు పఠియించుచున్, స్థిరమ్ముగన్, వజ్రదేహంబునున్ దాల్చి, శ్రీరామ శ్రీరామ యంచున్, మనఃపూతమై ఎప్పుడున్ తప్పకన్ తలతు, నా జిహ్వ యందుండి, నీ దీర్ఘ దేహమ్ము త్రైలోక్య సంచారివై, రామ నామాంకిత ధ్యానివై, బ్రహ్మవై, బ్రహ్మ తేజంబునన్ రౌద్ర నీ జ్వాల కల్లోల వీర హనుమంత ఓంకార శబ్దంబులన్, భూత ప్రేతంబులన్, బెన్ పిశాచంబులన్, శాకినీ ఢాకినీత్యాదులన్, గాలి దయ్యంబులన్, నీదు వాలంబునన్ జుట్టి, నేలం బడంగొట్టి, నీ ముష్టిఘాతంబులన్, బాహు దండంబులన్, రోమ ఖండంబులన్ ద్రుంచి, కాలాగ్ని రుద్రుండవై, బ్రహ్మ ప్రభాభాసితంబైన నీదివ్య తేజంబునున్ జూచి, రారోరి నాముద్దు నరసింహ యన్‌చున్, దయాదృష్టి వీక్షించి నన్నేలు నాస్వామి! ఓ ఆంజనేయా నమస్తే! సదా బ్రహ్మచారీ నమస్తే! ప్రపూర్ణార్తి హారీ నమస్తే! నమో వాయుపుత్రా నమస్తే! నమస్తే నమస్తే నమస్తే నమ:

ప్రార్థన

అతులిత బలధామం స్వర్ణశైలాభ దేహం

దనుజ వనకృశానుం జ్ఞానినా మగ్రగణ్యమ్

సకల గుణ నిధానం వానరాణా మధీశం

రఘుపతి ప్రియభక్తం వాతజాతం నమామి.

గోష్పదీకృత వారాశిం

మశకీకృత రాక్షసమ్.

రామాయణ మహామాలా

రత్నం వందే నిలాత్మజమ్.

యత్ర యత్ర రఘునాధ కీర్తనమ్

తత్ర తత్ర కృతమస్తకాంజలిమ్.

బాష్పవారి పరిపూర్ణలోచనమ్

మారుతిం నమత రాక్షసాంతకమ్.

హనుమాన్ చాలీసా

శ్రీ గురుచరణ సరోజరజ నిజమనముకుర సుధారి

వరణౌ రఘువర విమలయశ జో దాయక ఫల చారీ

బుద్ధిహీన తను జానీకే సుమిరౌఁ పవన కుమార్

బల బుధి విద్యా దేహుమొహి హరహు కలేశ వికార్

చౌపాఈ

జయ హనుమాన జ్ఞాన గుణసాగర |

జయ కపీశ తిహులోక ఉజాగర | |

రామదూత అతులిత బలధామా |

అంజనిపుత్ర పవనసుత నామా | |

మహవీర విక్రమ బజరంగీ |

కుమతి నివార సుమతికే సంగీ | |

కంచన వరణ విరాజ సువేశా |

కానన కుండల కుంచిత కేశా | |

హాథ వజ్ర ఔ ధ్వజావిరాజై |

కాంధే మూంజ జనేవూసాజై | |

శంకర సువన కేసరీ నందన |

తేజ ప్రతాప మహాజగ వందన | |

విద్యావాన గుణీ అతి చాతుర |

రామకాజ కరివేకో ఆతుర | |

ప్రభు చరిత్ర సునివేకో రసియా |

రామ లఖన సీతా మన బసియా | |

సూక్ష్మ రూప ధరి సియహిఁదిఖావా |

వికట రూప ధరి లంక జరావా | |

భీమ రూప ధరి అసుర సంహారే |

రామచంద్రకే కాజ సఁవారే | |

లాయ సజీవన లఖన జియాయే |

శ్రీ రఘువీర హరషి ఉరలాయే | |

రఘుపతి కీన్హీ బహుత బడాయీ |

తుమ్మమ ప్రియ భరతహి సమ భాయీ | |

సహస వదన తుమ్హరో యశగావైఁ

అస కహి శ్రీపతి కంఠ లగావై

సనకాదిక బ్రహ్మది మునీశా |

నారదా శారద సహిత అహీశా | |

యమ కుబేరా దిగపాల జహాఁతే |

కవి కోవిద కహి సకే కహాఁతే | |

తుమ ఉపకార సుగ్రీవహిఁకీన్హా |

రామ మిలాయ రాజపద దీన్హా | |

తుమ్హరో మంత్ర విభీషణ మానా |

లంకేశ్వర భయే సబ జగ జానా | |

యుగ సహస్ర యోజన పర భానూ |

లీల్యో త్యాహి మధుర ఫల జానూ | |

పభు ముద్రికా మేలి ముఖ మాహీఁ |

జలిధిలాఁఘి గయే అచరజ నాహీ | |

దుర్గమ కాజ జగత కే జేతే |

సుగమ అనుగ్రహ తుమ్హరే తేతే | |

రామ దుఆరే తుమ రఖవారే |

హోత న ఆజ్ఞా బిను పైసారే | |

సబ సుఖులహై తుమ్హారీ శరనా |

తుమ రక్షక కాహూకో డరనా | |

ఆపన తేజ సమ్హారో ఆపై |

తీనోఁ లోక హాంకతే కాంపై | |

భూత పిశాచ నికట నహిఁ ఆవై |

మహావీర జబ నామ సునావై | |

నాసై రోగ హరై సబ పీరా |

జపత నిరంతర హనుమత వీరా | |

సంకట తేఁ హనుమాన ఛుడావై |

మన క్రమ వచన ధ్యాన జో లావై | |

సబ పర రామ తపస్వీ రాజా |

తినకే కాజ సకల తుమ సాజా | |

ఔర మనోరధ జో కోయి లావై |

తాసు అమిత జీవన ఫల పావై | |

చారోఁ యుగ పరతాప తుమ్హారా |

హై పరసిద్ధ జగత ఉజియారా | |

సాధు సంతకే తుమ రఖవారే |

అసుర నికందన రామదులారే | |

అష్టసిద్ది నౌనిధి కే దాతా |

అస వర దీనహి జానకీ మాతా | |

రామ రసాయన తుమ్హారే పాసా |

సదా రహో రఘుపతికే దాసా | |

తుమ్హారే భజన రామకోపావై |

జన్మ జన్మకే దుఃఖ బిసరావై | |

అంతకాల రఘువరపుర జాయీ |

జహాఁ జన్మ హరిభక్త కహాయీ | |

ఔర దేవతా చిత్తన ధరయీ |

హనుమత సేయి సర్వ సుఖ కరయీ | |

సంకట హటై మిటై సబ పీరా |

జోసుమిరై హనుమత బలవీరా | |

జైజైజై హనుమాన్ గోసాయీఁ |

కృపాకరో గురుదేవకీ నాయీ | |

యహ శతవార పాఠకర్ కోయీ |

ఛూటహిబంది మహా సుఖహోయీ | |

జో యహ పడై హనుమాన్ చాలీసా|

హోయ సిద్ది సాఖీ గౌరీసా||

తులసీదాస సదా హరి చేరా|

కీజై నాథ హృదయ మహఁడేరా||

దోహ: పవన తనయ సంకట హరన మంగళ

మూరతి రూప్ రామలఖన సీతా సహిత

హృదయ బసహు సురభూప్(తులసీదాసు)

శ్లో: రామాయ, రామచంద్రాయ రామభద్రాయ వేధసే

రఘునాథాయ నాథాయ సీతాయాః పతయే నమః

శ్రీ రాజా రామచంద్రకీ జై

హనుమాన్ చాలీసా సంపూర్ణము

హనుమాన్‌జీకీ హారతి

ఆరతికీజై హనుమాన్ లలాకీ

దుష్టదలన రఘునాధ కలాకీ

జాకే బలసే గిరివర కాంపై

రోగదోష జాకే నికట నఝూంపై

అంజని పుత్ర మహాబలదాయీఁ

సంతనకే ప్రభు సదా సహాయీ

దేబీరా రఘునాధ పఠాయే

లంకా జారి సీయ సుధిలాయే

లంకా సోకోట్ సముద్రసీ ఖాయీ

జాత పవనసుత బారన లాయీ

లంకా జారీ అసుర సంహారే

సియా రామజీకే కాజ సవారే

లక్ష్మణ మూర్చిత పడే సకారె

ఆని సజీవన ప్రాణ ఉబారే

పైఠిపతాల తోరి జమ కారే

అహిరావనకీ భుజా ఉఖారే

బాయే భుజా అసుర దల మారే

దహినే భుజా సంతజన తారే

సుర నర ముని సంతజన ఉతారే

జైజైజై హనుమాన ఉచారే

కంచన ధార కపూర లౌ ఛాయీ

ఆరతి కరత అంజనా మాయీ

జోహనుమాన(జీ)కి ఆరతి గావై

బసి వైకుంఠ పరమపద పావై

హనుమంతుని గుణగానము

రామపుజారి పర ఉపకారి - మహావీర బజరంగబలీ

సద్దర్మచారి సద్బ్రహ్మచారి - మహావీర బజరంగబలీ

జ్ఞాన గుణసాగర రూప ఉజాగర - మహావీర బజరంగబలీ

శంకరసువన సంకటమోచన - మహావీర బజరంగబలీ

కేసరినందన కలిమల భంజన - మహావీర బజరంగబలీ

రాఘవదూత జయహనుమంత - మహావీర బజరంగబలీ

అంజనినందన అసురనికందన - మహావీర బజరంగబలీ

మంగళమూరతి మారుతినందన - మహావీర బజరంగబలీ

జయ రణధీర జయ రణరోర - మహావీర బజరంగబలీ

జయ బలభీమ జయ బలధామ - మహావీర బజరంగబలీ

పూర్తి వ్యాసం కొరకు

మన భారతదేశములో పల్లెలు, పట్టణాలు అని భేదము లేకుండా ప్రతీ చోట రామాలయమో లేక ప్రత్యేకించి హనుమంతుని శిలా విగ్రహరూపంతో కూడిన ఆలయమో లేకుండా ఉండవు అనుటలో అతిశయోక్తిలేదేమో! అటువంటి శ్రీహనుమంతుని జన్మవృత్తాంత విశేషాలు ఏమిటో సమీక్షగా తెలుసుకుందాం! వీటిలోను అనేక విభిన్న గాధలు కానవసన్నాయి.

ఎక్కడెక్కడ రామ సంకీర్తనం జరుగుతూ ఉంటుందో ఆంజనేయస్వామి అక్కడ శిరసాంజలి ఘటించి ఆనంద బాష్పపూరిత నయనాలతో పరవశించి నాట్యం చేస్తూ ఉంటాడంటారు. ఆంజనేయుడు బలానికి ధైర్యానికి, జ్ఞానానికి, సాహసానికి ప్రతిరూపంగా నిలచిన దైవం. శ్రీరాముని బంటుగా రాక్షస మూకకు, దుర్మార్గుల పాలిట యమునిగా తాను నమ్మిన భక్తులకు కొండంత అండగా నిలుస్తాడని చెబుతారు. సుగ్రీవుని దర్శించడానికి రామలక్ష్మణులు ఋష్యమూక పర్వతం సమీపిస్తున్నప్పుడు తొలిసారిగా వారికంట పడ్డాడు హనుమంతుడు. మరుక్షణంలో శ్రీరాముని హృదయం చూరగొన్నాడు. ఆ స్థితి ఆయన రామచంద్రుని కోరి పొందిన వరం. నిరంతరం రామనామ సంకీర్తనా తత్పరుడు మారుతి. అందుకే రామభక్తులలో ఆయనకొక్కనికే పూజార్హత లభించింది.

ఒకసారి దేవలోకమందు దేవేంద్రుడు కొలువుతీరి యున్న సమయాన "పుంజికస్థల " అను అప్సరసకాంత బృహస్పతి వద్దకు చేరి హాస్య ప్రసంగము చేయసాగిందట, ఆమె యొక్క హావభావ వికారాలకు బృహస్పతి మిక్కిలి ఆగ్రహించి నీవు భూలోకమందు "వానరస్త్రీ" గా జన్మింతువుగాక! అని శాపము పెట్టినాడు. అంత ఆ పుంజికస్థల తన తప్పిదాన్ని మన్నించి శాపవిమొచనమీయమని పరిపరి విధముల ప్రార్ధించింది. దానికి బృహస్పతి సంతసించి నీవు భూలోకమందు "హనుమంతునికి" జన్మ ఇచ్చిన తరువాత తిరిగి దేవలోకమునకు రాగలవని అనుగ్రహించెను. ఇది కంబరామాయణ గాధలో గల వృత్తాంతము.

ఆ శాపకారణంగా "పుంజికస్థల" భూలోకమందు వానరకన్యగా జన్మించి "కేసరి" అను అందమైన వానరాన్ని ప్రేమించి వివాహమాడింది. అంత ఆమె గర్భముదాల్చి శివాంశ సంభూతుడైన "శ్రీ ఆంజనేయస్వామి" వారికి జన్మ ఇచ్చింది. ఆ బాలుడు శుక్లపక్ష చంద్రునిలా! దిన దిన ప్రవర్ధమానముగా పెరిగి సూర్య భగవానుని వద్ద సమస్త విద్యలు అభ్యసిస్తూ ఏక సంథాగ్రాహియై అచిరకాలములోనే సర్వశాస్త్ర పారంగతుడైనాడు. అందుకు సూర్యభగవానుడు గురుదక్షిణగా! నీవు "సుగ్రీవుని" వాలి బారి నుండి ఎల్లప్పుడు రక్షిస్తూ ఉండవలసిందిగాకోరెను. అందువల్ల హనుమంతుడు సూర్యభగవానుని కోరిక మేరకు సుగ్రీవునికి ఆప్తమిత్రుడుగా, మంత్రిగా ఉంటూ వివిధ సేవలు అందించసాగెను.

ఇక రామాయణ గాధలో సీతాన్వేషణ సమయమందు "శ్రీ ఆంజనేయస్వామి" వారి పాత్ర అత్యంత ప్రశంసనీయమైనది. నిరంతరము శ్రీరామపాదారవిందములు కొలుస్తూ "శ్రీరామనామజప" మాధుర్యాన్ని గ్రోలుతూ స్వామిభక్తి పరాయణుడై నవ్యవ్యాకరణ పండితుడుగా, నీతిశాస్త్ర, తత్వశాస్త్ర, వాస్తుశాస్త్ర కోవిదుడుగా, దేశకాల పరిస్థితులకు అనుగుణంగా బుద్ధి పరాక్రమాలు చూపుతూ శ్రీరామ పాదసేవతో "సానపట్టిన వజ్రము" వలె వెలుగొందసాగెను. ఈతనిని పవనపుత్ర, కేసరి, వాయునందన, వజ్రకాయ, మారుతి అను పలు నామాలతో కీర్తిస్తూ ఉంటారు.

కారణజన్ముడైన శ్రీ హనుమంతుడు అంతటి శక్తియుక్తులు కలవాడు కాబట్టి, సీతాన్వేషణలో సఫలీకృతుడై రామ-రావణ యుద్ధసమయములో మూర్ఛపోయిన లక్ష్మణుని బ్రతికించుటకు సంజీవని తెచ్చుటవంటి పలుకార్యక్రమములతో హనుమంతుని యొక్క ఆదర్శవంతమైన స్వామిభక్తి, త్యాగనిరతి, ధైర్య సాహసోపేత కార్యక్రమాలతో పలువురి ప్రశంసలు అందుకుని శ్రీరామునిచే "ఆలింగనభాగ్యము" అందుకున్న భాగ్యశీలి అయినాడు. అంతటి మహత్ భాగ్యము మరి ఎవరికి దక్కుతుందో చెప్పండి. అందువల్లనే!

యత్ర యత్ర రఘునాథకీర్తనం తత్ర తత్ర కృతమస్తకాంజలిమ్

భాష్పవారి పరిపూర్ణలోచనం మారుతిం నమత రాక్షసాంతకమ్.

శ్రీ ఆంజనేయస్వామివారు! ఎక్కడెక్కడ భక్తులు శ్రీరామ భజనలు చేస్తూ ఉంటారో అచ్చోట ఆనంద భాష్పాలతో అంజలిఘటిస్తూ! చిరంజీవి అయిన ఆ స్వామి ప్రత్యక్ష మవుతారని భక్తుల ప్రగాఢమైన విశ్వాసం. అట్టి మూర్తీభవించిన భక్తాగ్రేశ్వరుని "హనుమజ్జయంతి"నాడు శ్రీ స్వామివారికి ఆశ్టొత్తరంతొ విశేషపూజలు, శ్రీరామ భజనలు, సుందరకాండ, హనుమాన్ చాలీసా,వంటి పారాయణలు గావించాలి.

మూలం: పండుగలు పర్వదినాలు, ఆదిపూడి వేంకట శివ సాయిరామ్.

పూర్తి వ్యాసం కొరకు

శ్రీ నృసింహ జయంతి

సంసార సాగర నిమజ్జన ముహ్యమానం దీనం విలోకయ విభీ కరుణానిధేమామ్|

ప్రహ్లాద భేద పరిహార పరవతార లక్ష్నీనృసింహ మమదేహి కరావలంబమ్||

సంసార కూప మతిఘోర మగాధమూలం సప్రాప్య దుఃఖ శతసర్పసమాకులస్య|

దీనస్యదేవ కృపాయ శరణాగతస్య లక్షీనృసింహ మమదేహి కరావలంబమ్||

అవి తొలుత ఆలా! శ్రీ నృసింహస్వామివారిని ప్రార్థించి ఆ స్వామి వారి ఆవిర్భావమునకు గల కారణాలు ఏమిటో? ఒక్కసారి మననంచేసుకుందాం! ఈ భూమిపై 'మానవుడు ' అవతరించిన నాటినుండి తనమనుగడకు ఆనందం కలిగించేవాటిని, తనలు అమ్మి వ్ధాలమేలును చేకూర్చే ప్రకృతి సంప్స్దకు "దేవతా స్వరూఅపాలు కల్పించి" వాటిని పూజిస్తూ ఉండటం మనం చూస్తూ ఉంటాము. అలా మానవుడు ఈ సృష్టిలోని చరాచరములను అన్నింటిని పూజ్త్యభావముతో చూడటం ఒక విశేషం! అంతేకాదు మన భారతీయ సంస్కృతిలో చెట్టు, పుట్ట, రాయి, రప్ప, కొండ, కొన, నది, పర్వతాలు ఇలా ప్రకృతిలోని సంపదనూన్నిటిని పదిలపరుచుకునేందుకు తగు చర్యలు తీసుకుంటూ ఉండటం మరోవిశేషం. అందువల్లనే మన భారతదేశము కర్మభూమిగా పేరుగాంచినది. అట్టి భారతీయుల ప్రబలమైన విశ్వాసము నకు ప్రామాణికమైనది ఈ న్ర్సింహస్వామి ఆవిర్భావచరిత్ర.. పూర్వం వైకుంఠపురిని ద్వారపాలకులైన 'జయ విజయులూ సంరక్షించుచూ ఉండు సమయాన, ఒక్కసారి సనక, సనందన, సనత్కుమార సనత్సజాతులైన బ్రహ్మమానసపుత్రులు వైకుంఠవాసుని దర్శనార్థమై వస్తారు. వారు వచ్చినది శ్రీమహావిష్ణువు ఏకాంత సమయం అగుటవల్ల, శ్రీహరి దర్శనానికి వారిని అనుమతించక అడ్డగిస్తారు. దానితో ఆగ్రహించిన ఆ తపోధనులు వారి ఇరువురును శ్రీ మహా విష్ణువునకు విరోధులై మూడు జన్మలపాటు రాక్షసులుగా జన్మించండి అని శపిస్తారు. అలా శాపగ్రస్తులైన వారు ఇరువురు మొదటి జన్మలో హిరణ్యాక్ష, హిరణ్యాకశిపులుగా రెండవ జన్మలో రావణ, కుంభకఋణులుగా మూదవ జన్మలో శిశుపాల, దంతవక్త్రులుగా జన్మిస్తారు. అలా మొదటి జన్మలో దితి, కశ్యపు దంపతులకు హిరణ్యాక్ష, హిరణ్యకశిపులుగా జన్మింస్చి ఘోరమైన తపస్సులుచేసి, ఆ వరగర్వంతో లోకకంటకులైనారు. దానితో దుష్టశిక్షా, శిష్టరక్షణార్థం ఆ అసురుల వరాలకు అనుగుణమైన ఎన్నో అవతారాలు ఎత్తుతూ వాటిలో వరాహావార రూపంలో హిరణ్యక్షుని ఆటలు కట్టించి హిరణ్యాక్షుని సంహరిస్తాడు శ్రీమహావిష్ణువు.

తన సోదర సంహారముపై మిక్కిలి ఆగ్రహించిన 'హిరణ్యకశిపుడు ' బ్రహ్మను గూర్చి ఘోరమైన తపస్సుచేసి దానవ పరిజ్ఞానముతో వివిధ రీతుల మరణము లేకుండ వరాలుపొంది. తనకు ఒక ఏవిధముగాను మరణమే లేదు అను వరగర్వముతో ఎన్నో అకృత్యాలు చేస్తూ విర్రవీగిపోతూ ఉంటాడు. అట్టి దానవ శ్రేష్ఠునకు నలుగురి కుమారులలో పెద్దకుమారుడైన "ప్రహ్లాదుడు" విష్ణుభక్తుడై తండ్రి అగ్రహానికి గురైనా, హరి నామస్మరణ వీడదు. దానితో వానిని గురుకులాల్లో వేసి బుద్ధిని మార్చుటకు ప్రయత్నిస్తాడు. అక్కడ గురుకులాల్లో కూడా తోటి బాలురకు "హరినామ మాధుర్యాన్ని" పంచిపెడుతూ వారిచే కూడా హరికీర్తనలు పాడించేవాడు. చివరకు హరినామస్మరణ వీడమని సామ, దాన, భేద, దండోపాయాలతో ప్రయత్నిస్తారు. అందువల్ల కూడా ఏ ప్రయోజనము పొందలేకపోతాడు. చివరకు పుత్రవాత్సల్యమనేది లేకుండ "ప్రహ్లాదుని" సంహరించుటకు వివిధ మార్గాలు అవలంబిస్తాడు. ప్రహ్లాదుని ఆగ్రహించిన హిరణ్యకశిపుడు ప్రహ్లాదునితో నిన్ను అనుక్షణము కాపాడుచున్న శ్రీహరి ఏక్కడరా? ఈ స్తంభమునందు చూపగలవా? అని ప్రశ్నిస్తాడు. అందుకు ప్రహ్లదుదు తండ్రీ! సర్వాంతర్యామి అయినా శ్రీహరి "ఇందుగలడందులేడను సందేహములేదు" ఎందెందు వెదకిన అందందే కలడు అని జవాబు ఇస్తాడు. అయితే ఈ స్తంభమునందు చూపగలవా? అని ఆగ్రహంతో తనచేతిలో ఉన్న గదతో ఒక్క ఉదుటన స్థంబాన్ని గట్టిగా కొడతాడు.

అంత శ్రీహరి 'హిరణ్యకసిపుడు ' తన దానవ పరిజ్ఞానుతో 'బ్రహ్మా వలన పొందిన వరాలు ఎమిటో? వాటిలోని లోపాలు క్షణకాలం అలోచించి, అంటే గాలి, నీరు, అగ్ని, భూమి, ఆకాశమునందుగాని, దిక్కులలోగాని, రాత్రిగాని , పగలుగాని, చీకటిగాని, వెలుతురుగాని, నీటిజంతువులు, క్రూరమైన అడవిజంతువులవల్లగాని, సర్పాలవల్లగాని, దేవతలవల్లగాని, మనుషులవల్లగాని, అస్త్రశస్త్రాలవల్లగాని, ఇంటగాని, బయతగాని, చావులేకుండా పొందిన వరాలకు అనుగుణమైన రూపుదాల్చి హరిణ్యకశివుడు మొదిన స్తంభమునుండి తన అవతారాలలో 'నాలుగవ అవతారం' "శాశ్వత అవతారం" అంటే! నిర్యాణము పొందిన రాముడు. కృష్ణుడువంటి అవతారముల వలెకాకుండా! సద్యోజాతుడై అంటే అప్పటి కప్పుడు అవతరించినవాడు మిగిలిన అవతారములలోవలే తల్లి దండ్రులతో నిమిత్తములేకుండా! స్వచ్చందంగా ఆవిర్భవించిన అవతారమే ఈ "నృసింహ అవతారము" శాశ్వతమైనదిగా చెప్పబడినది. అలా ఈ శ్రీ నృసింహస్వామివారు వైశాఖ శుక్లపక్షములో పూర్ణిమకు ముందువచ్చే 'చతుర్దశి ' నాడు ఆఆవిర్భవించారు. ఆపుణ్యదినమునే మనం "శ్రీనృసింహ జయంతి" గా జరుపుకుంటూ ఉంటాము. ఇది క్తయుగంలో వచ్చిన పరిశుద్ధావతారం.

"వైశాఖ శుక్ల పక్షేతు చతుర్థశ్యాం సమాచరేత్ ,

మజ్జన్మ సంభవం వ్రతం పాపప్రణాశనం"

అని సాక్షాత్తు శ్రీహరి స్వ్యంగా ప్రహ్లాదునితో చెప్పినట్లు "నృసింహపురాణం"లో చెప్పబడినది. ఆవిధంగా ప్రహ్లాదుని విశ్వాసమైన (సర్వాంతర్యయామి) అనిపలుకులకు ప్రామాణికంగా హిరణ్యకశివుడు మోదిన స్తంభము ఫెళఫెళమని విరగిపడుచుండగా భూనభోంతరాలన్ని దద్దరిల్లేలా సింహగర్జనతో ప్రళగర్జన చేస్తూ! ఉగ్రనరసింహ రూపంతో ఆవిర్భవిస్తాడు. అట్టి స్వామి ఆకారంచూస్తే సింహంతల, మానవశరీరం. సగం మృగత్వం, సగం నరత్వం. ఇంకా ఆమూర్తిలో క్రౌర్యం, కరుణ, ఉగ్రత్వం, ప్రసన్నత ఆవిధంగా పరస్పర విరుద్ధమైన గుణాలతో కూడియున్న అవతారమూర్తిలా ఉన్నారు ఆ నృసింహస్వామి. అలా ఆవిర్భవించిన ఆ స్వామి "హిరణ్యకశివుదు" పొందిన వరాలను చేదించకలిగే రూపాన్ని మరియు అట్టి వాతావరణాన్ని అంటే అటురాత్రి ఇటుపగలు కాని సంధ్యా సమయాల్లో, ఇటు భూమి అటు ఆకాశముకాని ప్రదేశము "గడపపైన" మృగ నరలక్షణాలతో గూడి, ఒక్క ఉదుటన హిరణ్యజశిపుని మెడపట్టి తన తొడలపై పరుండబెట్టి జీవము నిర్జీవముకాని గోళ్ళతో హిరణ్యకశిపుని ఉదరమును చీల్చిచండాడి సంహరించినాడు.

అనంతరము ఆ ఉగ్రనరసింహమూర్తిని దేవతలు ఎవ్వరు శాంతింప చేయలేక, దేవతలందరు ప్రహ్లాదుని ఆ స్వామిని శాంతింప చేయమని కోరతారు. అలా ప్రహ్లాదుని ప్రార్థనతో శాంతించిన ఆ స్వామి శ్రీ మహాలక్ష్మీ సమేతుడై భక్తులకు ప్రత్యక్షమౌతాడు. అట్టి స్వామి నిర్యాణములేని అవతారమూర్తిగా, పిలిస్తే పలికేదైవంలా భక్తుల పాలిట కల్పతరువుగా కొనియాబడచూ పూజించబడుచున్నారు.

పూర్తి వ్యాసం కొరకు